Yılbaşı gelirken emeklilerle ilgili zam senaryoları adeta birbiriyle yarışıyor… Son gelen habere göre ise emeklilere enflasyon farkı ile birlikte seyyanen ya da refah payı verilmesi ilk aşama olacak.
Sonraki aşama çalışan ve çalışmayan emekliler ile en düşük emekli aylığı alanların gelir durumları, bölgesel ihtiyaçları tespit edilecek. En düşük emekli maaşı için tamamlayıcı bir düzenleme üzerinde duruluyor. Bu durumda geliri en düşük emekliye enflasyon+seyyanen+ek ödeme ya da refah+ek ödemeler formülü üzerinde duruluyor.
Emekliye GEDAT mı uygulanmayacak
Bu kapsamda Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GEDAT) genel bir proje olması nedeniyle sadece emekliler için uygulanmayacak. Bunun yerine 'ek ödeme' formülü üzerinde duruluyor.
Öte yandan 18 milyon emekliye enflasyon rakamları açıklandıktan sonra yapılacak Ocak ayı zammına seyyanen ya da refah payı eklenecek. Bu durumda üzerinde durulan ilk formül tüm emekliler için enflasyon farkına eklenecek refah payı olacak. Refah payı 18 milyon emekli için eşit uygulanmayacak. Prim gün sayısı, çalışma süresi ve maaşı baz alınacak. Bunun için çıkarılan analizlere göre; 65 yaş üstü çalışmayan ve dar gelirli emekliler ile en düşük emekli maaşı alan ve geliri düşük emeklilere refah payı yüksek bağlanacak. Ardından geliri düşük emeklilere durumuna göre kira-yakıt-yol gibi yardımlar ek ödeme olarak nakit verilecek. Bu ödemeler de kendi içinde kriterlere ayrılacak.
Bu arada ibr baka formül ise seyyanen zam. Seyyanen zam olursa 18 milyon emekliye de eşit verilecek. Emeklilerin enflasyon farkına örneğin 15 bin TL seyyanen eklenirse; bütçeye maliyeti yaklaşık 3 trilyon. Bu formül şu an için en düşük ihtimal olarak görülüyor. 10 bin seyyanen olursa yaklaşık 2 trilyon, 8 bin olursa yaklaşık 1.2 trilyon, 5 bin seyyanen zam yapılırsa bütçeye geliri 1 trilyon. Bu durumda seyyanen zam yapılırsa en düşük emekli maaşı alanlar daha çok yararlanmış oluyor. Seyyanen ödeme de formüller arasında tartışılıyor. Yine refah payı formülünde olduğu gibi 65 yaş üstü çalışmayan emeklilere, geliri düşük ve en düşük emekli maaşı alanlara ek ödemeler nakit olarak verilecek. Bu ek ödemeler emeklilerin geçim durumları ve gelirlerine göre verilecek.
65 YAŞ ÜSTÜ 8 MİLYON EMEKLİ VAR
Dolayısıyla Türkiye'de 27,5 milyon prim ödeyen çalışan, 18 milyon emekli bulunuyor. 65 yaş üstü emekli sayısının yaklaşık 8 milyon olduğu tahmin ediliyor. 8 milyon 65 yaş üstü emeklinin kayıtlı çalışan ve çalışmayan etki analizlerinin de çıkarıldığı belirtiliyor. En düşük emekli maaşı alanların sayısının şu an için 5 milyon 17 bin olduğu, bu sayının yılbaşından sonra artabileceği bekleniyor.
Saha etki analizlerine göre farklılaşma olacak
Bu kapsamdaki çalışmalar çıkarılan etki analizleri üzerinde yürütülüyor. Buna göre; 65 yaş üstü emekli sayısı, bunlardan çalışan ve çalışmayanlar belirlendi. En düşük emekli maaşı alanlar, bunlar arasında gelir düzeyi düşük olanlar, bölgelere göre ihtiyaç tespiti yapıldı. Çalışan emekliler ile çalışamayan emeklilerin ihtiyaçları ayrı ayrı inceleniyor. Öncelikle herkes için ortak bir alt sınır belirlenecek, ardından en düşük emekli maaşı alanlara bazı ek ödemelerin yapılması formülleri üzerinde durulacak. Refah payı veya ek ödeme uygulanması halinde çeşitli kriterlere göre farklılaştırma yapılabilecek. Aylık Bağlama Oranları'nda (ABO) da incelemeler yapılacak.
