Yeni dönemde Türkiye, AB ile yıllardır sürüncemede kalan vize serbestisi sürecinde kalan son altı kriteri karşılamak amacıyla ilgili bakanlıklar arasında kapsamlı bir çalışma başlattı.
MUTFAK ÇALIŞMASI
Özellikle kişisel verilerin korunması, terör tanımı ve geri kabul anlaşması başlıklarında yoğunlaşırken, Adalet Bakanlığı bünyesinde bir bilim kurulu oluşturuldu.
Bu kurulun Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) üzerinde çalışmaları yürütüyor.
Türkiye, AB'nin en eski aday ülkesi ve önemli ticaret ortaklarından biri olmasına rağmen hâlâ vize muafiyetinden yararlanmayan tek aday konumunda.
Bu arada 2025'te devreye sokulan "kademeli vize" sisteminin güvenilir seyahat geçmişi olanlara daha uzun süreli çok girişli vize imkânı sunarak kısmi bir kolaylık sağladığı belirtiliyor.
Avrupa Komisyonu verilerine göre 2025'te Türkiye'den Schengen Bölgesi için yaklaşık 1,26 milyon vize başvurusu yapıldı ve bunların 1,07 milyonu onaylandı.
Türkiye Çin'in ardından dünyada Schengen vizesine en fazla başvuru yapan ikinci ülke olurken, başvurulara ret oranı 2025 için yüzde 14,6 olarak belirlendi.
İŞTE O 6 KRİTER
Peki kalan altı kriterin karşılanması Türk vatandaşlarının Schengen ülkelerine vizesiz girişini sağlayabilecek mi?
AB ile Türkiye arasında sığınmacılarla ilgili Türkiye-AB Geri Kabul Anlaşması ile eş zamanlı olarak 16 Aralık 2013'te başlayan Vize Serbestisi Diyaloğu, 72 kriterden oluşan bir yol haritasına dayanıyor.
Bu 72 kriter, "Belge Güvenliği, Göç Yönetimi, Kamu Düzeni ve Güvenliği, Temel Haklar ve Düzensiz Göçmenlerin Geri Kabulü" olmak üzere beş tematik grupta toplandı.
Türkiye 2016'ya kadar 65 kriteri karşıladı,
2018'de biyometrik pasaport yükümlülüğünü de tamamlayarak sayıyı 66'ya çıkardı.
Bu arada Avrupa Komisyonu'nun raporlarıyla teyit edilen bu ilerlemeye rağmen aradan geçen 13 yılda kalan son 6 kriter aşılamadı.
Türkiye'nin tamamlaması gereken altı kriter şöyle sıralanıyor:
• Terörle mücadele yasasının Avrupa standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi
• EUROPOL ile operasyonel iş birliği anlaşmasının imzalanması
• GRECO tavsiyelerinin uygulanması
• Kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuatın AB normlarına uyarlanması
• Tüm AB ülkeleriyle etkin adli iş birliğinin sağlanması
• Geri Kabul Anlaşması’nın üçüncü ülke vatandaşlarını da kapsayacak şekilde tam uygulanması
TÜRKİYE'Yİ ZORLAYAN KRİTERLER
Ankara'nın son altı kriteri yerine getirmesi bazı teknik düzenlemelerin yanı sıra bazı hassas konularda siyasi irade ve keskin dönüşler gerektiriyor.
Türkiye için şimdiye kadar en hassas ve zorlu kriter olarak terörle mücadele yasası gösterildi. Ancak son başlatılan çözüm süreci ile bu kriterde en azından PKK ile ilgili ilerleme olabileceğine dair beklentiler oluşmuş durumda. Öte yandan AB'nin beklentisi sadece belli örgütler ile ilgili değil ve Türkiye'den çok geniş bulduğu terör tanımının daraltılmasını talep ediyor.
Karşılanması en zor kriterlerden bir diğeri adli iş birliği.
Türkiye'nin AB üyesi tüm ülkelerle ceza davaları, adli yardım ve suçluların takibi gibi konularda etkili iş birliği yapması gerekiyor. Ancak Türkiye Kıbrıs Cumhuriyeti'ni tanımıyor ve bu kriterin önündeki önemli siyasi engellerden biri Türkiye'nin Kıbrıs'ı tanımaması öne çıkıyor.
Geri kabul anlaşmasında üçüncü ülke vatandaşlarıyla ilgili düzenleme de Türkiye için uygulaması hassas ve siyasi karar gerektiren bir kriter. Türkiye-AB Geri Kabul Anlaşması şu anda sadece Türk vatandaşları için uygulanıyor.
aB ile Vize serbestisi otomatik mi?
Türkiye geriye kalan altı kriteri karşılasa bile vize muafiyeti otomatik olarak devreye girmiyor.
Avrupa Komisyonu'nun olumlu görüş bildirmesinin ardından Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi'nin onayı gerekiyor.
Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti dahil üye ülkelerin bu onayları vermesi durumunda Türkiye vize zorunlu ülkeler listesinden muaf ülkeler listesine geçirilebilir.
Atina ve Lefkoşa'nın Türkiye'nin vize serbestisine yaklaşımı, sürecin siyasi boyutunda önemli bir faktör olarak öne çıkıyor.
Öte yandan pek çok Avrupa ülkesinde aşırı sağ ve AB karşıtı popülist partilerin yükselişini sürdürmesi, merkez sol ve sağ partilerin yüksek nüfuslu Türkiye'ye vize serbestisi getirmesini savunmasını zorlaştıran bir etken olarak görülüyor.
