Ülkede kışa girerken enerji maliyetleri yeniden yükseliş baskısı altında.
Akaryakıtta fiyat artışlarını vergi üzerinden sınırlayan eşel mobil sistemi 1 Ekim'de sona ererken küresel doğal gaz piyasasında yüksek fiyatlar ve arz riskleri sürüyor.
Yeni bir düzenleme yapılmaması halinde eşel mobilin sona ermesiyle özellikle benzinde önemli bir vergi artışı gündeme gelebilir. Mevcut durumda benzinin litresinden 4,43 lira Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) alınıyor.
ÖTV'nin yasal üst sınır olan 14,83 liraya çıkarılması halinde KDV ile birlikte pompa fiyatında 12,48 liraya varan artış hesaplanıyor. Ancak bu tutar, vergi farkının tamamının tek seferde pompaya yansıtıldığı senaryoya dayanıyor.
Motorinde ise ağustosta belirlenen ayrı vergi takvimi uyarınca litre başına ÖTV 1 Ekim'de 3 liradan 6 liraya çıkacak.
KOMBİLER NASIL YANACAK?
Konutlarda elektrik ve doğal gaz tarifelerinde ise 1 Ekim'de artış gündeme gelebilir. Sektör kaynakları, son dakika değişikliği olmazsa mevcut tarifelerin yılın son çeyreğinde korunacağını belirtse de artan ithalat maliyetleri ve sübvansiyon yükü nedeniyle zam beklentisi tamamen ortadan kalkmış değil.
Eşel mobil neden bitiyor?
Eşel mobil sistemi, yurt içi rafineri fiyatlarında meydana gelen artışların bir bölümünün ÖTV'den karşılanarak pompaya yansımasının sınırlanmasına imkan veriyordu.
Temmuz ayında yapılan düzenlemeyle rafineri fiyatındaki artışın ÖTV'den karşılanan bölümü 31 Temmuz'a kadar yüzde 50'ye, 1 Ağustos-30 Eylül döneminde ise yüzde 25'e indirildi. Sistemin 1 Ekim'de tamamen sona ermesi kararlaştırıldı.
Motorin ise ağustosta eşel mobil sisteminden çıkarılarak ayrı bir ÖTV takvimine bağlandı. Ağustos sonuna kadar sıfırlanan ÖTV eylülde litre başına 3 liraya çıktı. Mevcut karar değişmezse 1 Ekim'de 6 liraya, kasımda 9 liraya ve aralıkta 12 liraya yükselecek.
Dolayısıyla 1 Ekim'de benzin ile motorindeki olası fiyat artışlarının kaynağı aynı değil. Benzinde eşel mobilin sona ermesiyle vergi üzerinden sağlanan koruma kalkarken motorinde daha önce ilan edilen kademeli ÖTV artışının yeni basamağı devreye girecek.
“Bu kış ucuz gaz yok”
Akaryakıttaki baskıya kış yaklaşırken doğal gaz piyasasındaki sıkışıklık da ekleniyor.
Türkiye 2025 yılında 3,11 milyar metreküp doğal gaz üretirken 58,34 milyar metreküp gaz ithal etti. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı bu veriler üzerinden Türkiye'nin doğal gazda ithalata bağımlılığını yaklaşık yüzde 95 olarak hesaplıyor.
Küresel LNG piyasasında ise Hürmüz Boğazı'ndaki kesintilerin etkisi sürüyor. Savaş öncesinde dünya LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si Hürmüz Boğazı'ndan geçiyordu.
Küresel fiyatların yüksek kalması durumunda ise Türkiye açısından temel soru yalnızca kış boyunca yeterli gazın bulunup bulunmayacağı değil, ithal edilen gazın maliyetinin ne kadarının kamu tarafından karşılanacağı ve ne kadarının tüketici fiyatlarına yansıtılacağı olacak.
